Onder “wettelijke samenwoning” wordt de situatie begrepen waarbij twee personen verklaren samen te wonen.
Wat zijn de gevolgen van wettelijk samenwonen?
•Gezinswoning
Belangrijk is dat de gezinswoning van wettelijk samenwonenden dezelfde bescherming geniet als de gezinswoning van gehuwden: zo zal die woning niet kunnen verkocht of gehypothekeerd worden zonder toestemming van de samenwonende door de partner die er alleen eigenaar van is, en indien die woning gehuurd is, zij het dan door slechts één van de partners en vóór de wettelijke samenwoning tot stand kwam, behoort die huur aan beide partijen.
•Andere goederen
Verder horen de samenwonenden, in verhouding tot hun materiële mogelijkheden, bij te dragen in de kosten voor het huishouden, en schulden die door één van beiden aangegaan worden ten behoeve van het gezin of de opvoeding van de kinderen verbinden ook de andere echtgenoot, behoudens wanneer die schuld buitensporig zou zijn in vergelijking met het gezinsinkomen.
Beide contractanten moeten ongehuwd zijn en niet gebonden door een mogelijk ander contract van wettelijke samenwoning, en ze moeten bekwaam zijn om te contracteren (bekwaam zijn betekent in de eerste plaats dat zij meerderjarig moeten zijn). Het ligt voor de hand dat zij ook op hetzelfde adres moeten ingeschreven zijn.
Het speelt geen rol of zij al dan niet van hetzelfde geslacht zijn, en of zij al dan niet familie van elkaar zijn.
Wat zijn de stappen?
De verklaring moet schriftelijk gebeuren, tegen ontvangstbewijs. Omdat het geschrift aan een aantal voorwaarden moet voldoen zal de dienst burgerzaken een modelverklaring ter beschikking houden.
De Ambtenaar van de Burgerlijke Stand zal nagaan of de voorwaarden ingevuld zijn, en of de verklaring alle door de wet opgelegde gegevens vermeldt.
Beëindigen wettelijk samenwonen
Elke wettelijke samenwoning houdt van rechtswege op te bestaan wanneer een van de contracterende partijen huwt of overlijdt.
Verder kan de wettelijke samenwoning ook beëindigd worden op verklaring door ofwel beide partijen, ofwel eenzijdig door één van hen.
•Indien de verstandhouding tussen de samenwonenden zoek is, kunnen zij beroep doen op een tussenkomst van de Vrederechter, die dringende en voorlopige maatregelen kan treffen met betrekking tot de gemeenschappelijke verblijfplaats, de persoon en de goederen van de samenwonenden en hun kinderen, en hun wettelijke en contractuele verplichtingen.
•De verklaring van beëindiging van de wettelijke samenwoning dient opnieuw schriftelijk te gebeuren bij de Ambtenaar van de Burgerlijke Stand van de gemeente waar minstens één van beiden ingeschreven is in het bevolkings- of vreemdelingenregister. Dit geschrift moet aan zekere vormvoorwaarden voldoen.
•In geval van eenzijdige beëindiging zal de overeenkomstige verklaring bij gerechtsdeurwaardersexploot betekend worden aan de andere partij. De kosten daarvoor moeten op voorhand betaald worden door degene die verklaart de wettelijke samenwoning te willen beëindigen.
Elk der wettelijk samenwonenden behoudt de goederen waarvan hij of zij eigenaar was vóór het samenlevingscontract, en ook de inkomsten uit die goederen en de opbrengsten van zijn beroep.
Goederen waarvan geen van beiden de eigendom kan bewijzen worden geacht in onverdeeldheid te zijn. Hier is het zeer belangrijk te weten dat indien de overlevende wettelijk samenwonende een erfgenaam is van de vooroverledene, die onverdeeldheid, behoudens tegenbewijs, beschouwd wordt als een schenking ten aanzien van de reservataire erfgenamen.
Verder kunnen de partijen (maar moeten niet) hun wettelijke samenwoning naar eigen goeddunken regelen door een overeenkomst, die evenwel niet in strijd mag zijn met de wet op de wettelijke samenwoning, met de openbare orde of de goede zeden, met de regels omtrent het ouderlijk gezag en de voogdij, of met de regels met betrekking tot de erfopvolging. Die overeenkomst moet dan wel voor een notaris verleden worden, en de Ambtenaar van de Burgerlijke Stand zal er melding van maken in het bevolkingsregister.